Kościół Św. Michała Archanioła we Wrocławiu

Neogotycki kościół św. Michała Archanioła [Michaeliskirche] był dla społeczności katolickiej Wrocławia budowlą o przełomowym znaczeniu. Szczególnie istotna była lokalizacja świątyni na Ołbinie, a więc w miejscu, które było kolebką katolicyzmu na Śląsku. Wybór stylu dla tego kościoła koresponduje z poszukiwaniami Edwina Opplera i sięganiem do epoki średniowiecza, która pozwoliła na historyczne i geograficzne zakotwiczenie nowoczesnej społeczności żydowskiej w tej części Europy. Katolicy również odwołali się do wzorców architektonicznych z przeszłości, nadając budowli głębsze znaczenie ideowe.

 

W latach 30. XII wieku powstało benedyktyńskie Opactwo św. Wincentego we wsi Ołbin, włączonej dopiero w XIX wieku do Wrocławia. W 1529 roku na wniosek zdominowanej przez protestantów rady miejskiej opactwo zostało doszczętnie rozebrane, a przez kolejne wieki jedyną świątynią katolicką w tej okolicy był niewielki drewniany kościół.

Inicjatorem budowy nowego kościoła był Heinrich Förster (1799–1881), duchowny rzymsko-katolicki i biskup wrocławski w latach 1853-1881. Förster był propagatorem odnowy kościoła katolickiego i jego wzmocnienia w protestanckich Prusach, w których katolicy byli dyskryminowani i blokowano inwestycje kościelne. Potrzebę budowy świątyni argumentowano zatem koniecznością zaspokojenia potrzeb parafii, która liczyła wówczas 6 000 osób. Biskup Förster świadomie zrezygnował z dotacji państwowej zapewniając sobie możliwość decydowania o formie kościoła.

Kościół został zaprojektowany przez Alexisa Langera (1825–1904), który pomimo braku wyższego wykształcenia architektonicznego zdobył wiedzę i praktykę w zakresie budownictwa i pracował czynnie jako architekt, głównie kościołów katolickich. Langer był protegowanym fundatora kościoła, biskupa Förstera, dla którego wykonywał wiele zleceń.

Projekt kościoła powstał prawdopodobnie w 1862 roku, ale rysunki Langera nie zachowały się do dnia dzisiejszego. W przypadku kościoła Św. Michała Archanioła, podobnie jak w przypadku Nowej Synagogi, wybór stylu stanowił świadome nawiązanie do średniowiecza. Wzorcem dla świątyni była Katedra w Kolonii, a wybrany styl neogotycki miał, podobnie jak w przypadku neoromanizmu Opplera, głębsze znaczenie ideowe. W 1855 roku Alexis Langer zdobył wyróżnienie w niezwykle prestiżowym konkursie na Votivkirche w Wiedniu, a wrocławska realizacja zdradza wiele analogii także do tej koncepcji.

Projekt zakładał budowę bazyliki na planie krzyża łacińskiego, z dwuwieżową częścią zachodnią. Monumentalny kościół otrzymał też bogaty program ideowy o treściach teologicznych, który miał przyczynić się do odnowy religijnej wśród katolików. Odbudowa katedry w Kolonii pobudziła zainteresowanie epoką średniowiecza i przyczyniła się do rozpowszechnienia gotyku jako stylu kościołów katolickich powstających w XIX wieku. Fundator kościoła i jego budowniczy świadomie nawiązali do form kolońskiej katedry, co szczególnie widać w fasadzie z trzema portalami zwieńczonymi wimpergami.

8 maja 1868 roku doszło do ogromnej katastrofy budowlanej - runęła wieża północna i nigdy nie została ukończona zgodnie z projektem Langera, który został odsunięty od budowy i na wiele lat stracił ważnego zleceniodawcę, jakim był kościół katolicki.

Odbudowę wieży zlecono Carlowi Lüdecke (który w 1865 roku brał także udział w konkursie na wrocławską Nową Synagogę). Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 listopada 1871 roku.

Podczas gdy Nowa Synagoga i Kościół im. Zbawiciela zostały zniszczone, Kościół św. Michała Archanioła na Ołbinie jako jedyna z trzech opisywanych świątyń przetrwał do dnia dzisiejszego.

 

Tekst: Karolina Jara

Research Toolbox