Kościół im. Zbawiciela we Wrocławiu

Liczne koncepcje ewangelickiego Kościoła im. Zbawiciela [Salvatorkirche] pokazują całe spektrum pomysłów od niewielkiego, skromnego obiektu, który miał zastąpić zniszczonego w pożarze poprzednika do wolnostojącej, pomnikowej świątyni z wysoką kopułą. Protestanci kilkukrotnie zmieniali lokalizację i projekt, próbując dorównać ambitnym założeniom monumentalnych świątyń wznoszonych przez społeczność katolicką i gminę żydowską.

 

W 1854 roku spłonął szachulcowy kościół stojący na pl. Czystym 5 , a pierwsze projekty autorstwa Juliusa von Roux, które zakładały odbudowę świątyni w tym samym miejscu, nie zostały zrealizowane. W 1867 roku zadecydowano o przeniesieniu kościoła na Kürassier-Reitplatz [pl. Muzealny] 6 i nadania mu bardziej okazałej formy, która zdecydowanie konkurowałaby z powstającą około 200 metrów dalej Nową Synagogą.

W latach 1867-1868 dla tej lokalizacji powstało aż pięć projektów autorstwa C.J.Ch. Zimmermanna. Ostatecznie żaden z nich nie został wcielony w życie, nie zachowały się rysunki, a jedynie opisy architekta w sprawozdaniach rady miejskiej, na podstawie których możemy prześledzić zmiany zachodzące w koncepcji kościoła.

Pierwszy wariant był najbardziej okazały i zbliżony bryłą oraz gabarytami do Nowej Synagogi. Kościół na planie centralnym posiadał kopułę na tamburze, która w dodatku miała być wyższa od planowanej dla synagogi. Kolejne projekty Zimmermanna bardzo różniły się stylistycznie i były coraz skromniejsze, gdyż próbowano obniżyć koszt wzniesienia świątyni, finansowanej z kasy miasta. 

Druga koncepcja zakładała neogotycką, trójnawową budowlę z wieżą od zachodu.

Trzeci wariant był na planie ośmiokąta z sześcioma absydami i wieżą.

W czwartej koncepcji kościół zaprojektowano na planie krzyża łacińskiego z dwuwieżowym masywem zachodnim.

Ostatnia, piąta koncepcja była zbliżona do trzeciej, a więc znów na planie ośmiokąta, ale bez wieży. Wszystkie koncepcje dla Kürassier-Reitplatz zostały odrzucone przez radę miejską, a nie bez znaczenia mógł być fakt, iż wówczas znaczący głos mieli w niej członkowie społeczności żydowskiej.

W 1870 roku protestanci powrócili do poprzedniej lokalizacji na pl. Czystym 5 i powstał nowy projekt Zimmermanna w formach neogotyckich, jeszcze skromniejszy od poprzednich. Protesty mieszkańców kamienic okalających plac doprowadziły jednak do kolejnej zmiany lokalizacji na parcelę przy Bohrauerstraße [ul. Borowska] 7 i znaczne oddalenie protestanckiej świątyni od pierścienia promenady miejskiej. Po kilku latach budowy świątynię uroczyście otwarto w 1876 roku.

Protestancka inwestycja była jednak efektem wielu kompromisów i w porównaniu z i Nową Synagogą 1 i kościołem św.
Michała Archanioła 8 nie była tak istotna w sensie ideowym dla wystawiającej ją społeczności, ani konkurencyjna wizualnie w panoramie miasta. Kościół został uszkodzony i rozebrany w 1945 roku, a dziś na jego miejscu znajduje się Centrum Handlowe Wroclavia.

W 2018 roku w ramach polsko-niemieckich warsztatów dla studentów powstały hipotetyczne modele 3D dla każdej z pięciu świątyń planowanych przy Kürassier-Reitplatz, które stanowią próbę wizualizacji nie tylko samych pomysłów Zimmermanna, które nie zachowały się do czasów współczesnych, ale także do wyobrażenia sobie swoistego „wyścigu świątyń”, w którym brały udział trzy wiodące grupy wyznaniowe.

 

Tekst: Karolina Jara

Research Toolbox